خشونت زن علیه زن؛ زخمی که گاهی از نزدیک‌ترین آدم‌ها می‌خوریم

نویسنده: سارا رحمانی | روزنامه‌نگار و فعال حقوق زنان 

زنان خشونتی که گاهی از خانه آغاز می‌شود؛ از رفتار تحقیرآمیز یک مادرشوهر با عروسش، از دخالت‌ها و آزارهای خواهرشوهر، از رقابت‌های ناسالم میان زنان فامیل و حتی از دوستی‌هایی که در ظاهر سرشار از محبت‌اند، اما در پشت پرده با حسادت، تخریب و بدگویی همراه می‌شوند. این نوع خشونت همیشه جسمی نیست. گاهی در قالب تحقیر، آزار روانی، تخریب شخصیت، بدگویی، زیر سؤال بردن توانایی‌های یک زن و تلاش برای تضعیف جایگاه اجتماعی و حرفه‌ای او ظاهر می‌شود. من دوستان زیادی داشته‌ام، اما در مسیر زندگی و فعالیت‌هایم بارها تجربه کرده‌ام که همه از پیشرفت یک زن خوشحال نمی‌شوند. گاهی همان کسانی که به آن‌ها اعتماد کرده‌ای، کسانی هستند که از موفقیتت ناراحت می‌شوند. گاهی برای رشد و پیشرفت دیگران پله می‌شوی، دستشان را می‌گیری، راه را نشانشان می‌دهی و کمک می‌کنی بالاتر بروند؛ اما وقتی به جایگاهی رسیدند، نه‌تنها دستت را نمی‌گیرند، بلکه حتی تو را به یاد نمی‌آورند. تلخ است، اما واقعیت دارد: گاهی زخم‌هایی که از نزدیک‌ترین افراد می‌خوریم، عمیق‌تر از زخم‌هایی است که از غریبه‌ها می‌خوریم؛ زیرا این آسیب‌ها از سوی کسانی وارد می‌شوند که به آن‌ها اعتماد داشته‌ایم و انتظار حمایت و همراهی از آن‌ها داشته‌ایم. البته این رفتارها را نباید صرفاً به حسادت فردی محدود کرد. در بسیاری از جوامع، زنان از کودکی با مقایسه‌شدن، رقابت برای جلب رضایت دیگران و محدودیت فرصت‌ها روبه‌رو هستند. گاهی همین شرایط اجتماعی و فرهنگی باعث می‌شود برخی زنان به جای دیدن موفقیت یکدیگر به‌عنوان فرصتی برای پیشرفت جمعی، آن را تهدیدی برای موقعیت خود تلقی کنند. این مسئله البته رفتارهای آسیب‌زننده را توجیه نمی‌کند، اما نشان می‌دهد که ریشه‌های این مشکل می‌تواند فراتر از اختلاف‌های شخصی باشد. این خشونت فقط به حسادت و رقابت محدود نمی‌شود. گاهی زنی آگاهانه وارد رابطه با مردی متأهل می‌شود و با نادیده‌گرفتن حقوق و احساسات زن دیگری، به زندگی و آرامش یک خانواده آسیب می‌زند. در چنین شرایطی، مسئولیت اخلاقی و تعهد زناشویی مرد نیز نباید نادیده گرفته شود. مسئله اصلی، بی‌توجهی آگاهانه به حقوق و احساسات دیگران و آسیب‌زدن به روابط انسانی است. گاهی نیز زنان به جای حمایت از یکدیگر، برای حذف، تحقیر و شکستن هم رقابت می‌کنند. البته باید میان رقابت سالم و رفتارهای آسیب‌زننده تفاوت قائل شد؛ رقابت و انتقاد به‌خودی‌خود خشونت نیست، اما زمانی که به تخریب شخصیت، آزار روانی، بدنام‌کردن و محروم‌کردن دیگری از فرصت‌ها تبدیل شود، دیگر نمی‌توان آن را یک اختلاف ساده دانست. حتی در میان برخی فعالان حقوق زنان نیز با پدیده‌ای روبه‌رو هستیم که جای تأمل دارد. کسانی که از حقوق زنان سخن می‌گویند، در رسانه‌ها حضور دارند و از برابری و همبستگی حرف می‌زنند، اما در عمل حاضر نیستند دست یک زن آسیب‌دیده را بگیرند. گاهی فعالیت برای بعضی‌ها بیشتر به ابزاری برای دیده‌شدن و مطرح‌شدن تبدیل شده است تا فرصتی برای ایجاد تغییر واقعی. حقوق زنان تنها با سخنرانی، مصاحبه و حضور در رسانه‌ها تحقق پیدا نمی‌کند. حمایت واقعی زمانی معنا دارد که در رفتار روزمره نیز دیده شود؛ زمانی که زنی در شرایط دشوار قرار دارد، زنی دیگر بدون چشم‌داشت در کنارش بایستد و برای دفاع از کرامت و حقوق او تلاش کند. البته نمی‌توان همه زنان را با یک نگاه قضاوت کرد. من زنانی را هم دیده‌ام که بی‌هیچ چشم‌داشتی دست زن دیگری را گرفته‌اند، در سخت‌ترین شرایط کنارش ایستاده‌اند و بدون حسادت، موفقیت او را جشن گرفته‌اند. این زنان ثابت کرده‌اند که همبستگی زنانه هنوز زنده است و می‌تواند نیرویی مؤثر برای تغییر شرایط زندگی زنان باشد. اما یک پرسش جدی دارم: چرا ما زنان گاهی به جای آن‌که پناه یکدیگر باشیم، به بزرگ‌ترین منتقد، رقیب و حتی دشمن یکدیگر تبدیل می‌شویم؟ چرا وقتی زنی پیشرفت می‌کند، به جای تشویق او، به دنبال نقطه‌ضعفش می‌گردیم؟ چرا موفقیت یک زن گاهی برای زن دیگری به تهدید تبدیل می‌شود؟ چرا پشت سر هم حرف می‌زنیم، آبروی یکدیگر را می‌بریم و گاهی برای زمین‌زدن هم تلاش می‌کنیم؟ چرا گاهی فراموش می‌کنیم که زنان در بسیاری از جوامع با محدودیت‌ها و تبعیض‌های مشترکی روبه‌رو هستند و به جای آن‌که در برابر این مشکلات کنار هم بایستند، انرژی خود را صرف تخریب یکدیگر می‌کنند؟ من امروز، برخلاف بسیاری از بحث‌هایی که تنها خشونت مردان علیه زنان را مطرح می‌کنند، می‌خواهم از زخمی حرف بزنم که گاهی از سوی هم‌جنس خودم تجربه کرده‌ام. این گلایه به معنای نادیده‌گرفتن خشونت مردان علیه زنان نیست و نباید چنین برداشتی از آن شود. خشونت ساختاری، اجتماعی و خانوادگی علیه زنان همچنان واقعیتی جدی است و مسئولیت اصلی آن را نمی‌توان به گردن خود زنان انداخت. اما این واقعیت نیز نباید مانع از آن شود که درباره رفتارهای آسیب‌زای برخی زنان با یکدیگر صادقانه صحبت کنیم. ما نمی‌توانیم از جامعه‌ای بدون خشونت حرف بزنیم، اما خودمان در زندگی یکدیگر عامل تحقیر، حسادت، تخریب و ناامنی باشیم. نمی‌توانیم از احترام به حقوق زنان سخن بگوییم، اما در عمل شخصیت، انتخاب‌ها و موفقیت‌های زنان دیگر را زیر سؤال ببریم. حقوق زنان فقط شعار، مصاحبه، حضور در رسانه و انتشار عکس‌های همبستگی نیست. حقوق زنان از رفتار روزمره ما با یکدیگر آغاز می‌شود؛ از احترام به شخصیت و انتخاب‌های همدیگر، از حمایت در روزهای سخت، از پرهیز از بدگویی و تخریب و از پذیرفتن این واقعیت که موفقیت یک زن به معنای شکست زن دیگری نیست. بیایید موفقیت یکدیگر را تهدید نبینیم. اگر زنی بالاتر رفت، برای پایین‌کشیدنش تلاش نکنیم. اگر توانستیم، دست زن دیگری را هم بگیریم. اگر زنی در مسیر زندگی یا فعالیت‌های اجتماعی و حرفه‌ای خود موفق شد، به جای حسادت، از تجربه و توانایی‌هایش بیاموزیم. من هنوز به قدرت زنان باور دارم؛ اما باور دارم پیش از آن‌که از دیگران بخواهیم به حقوق ما احترام بگذارند، باید یاد بگیریم خودمان نیز حقوق، شخصیت، انتخاب‌ها و موفقیت‌های یکدیگر را محترم بشماریم. زن، رقیب زن نیست. زن باید صدای زن، پناه زن و همراه زن باشد. و شاید روزی برسد که هیچ زنی برای پیشرفت، مجبور نباشد از سایه حسادت، تحقیر و تخریب زنان دیگر عبور کند؛ روزی که موفقیت یک زن، انگیزه‌ای برای پیشرفت زنان دیگر باشد، نه دلیلی برای دشمنی و رقابت.