نیوزیلند و عصر پارلمان معلق: وقتی هیچ‌کس به‌تنهایی حکومت نمی‌کند

انتخابات سراسری نیوزیلند در روز شنبه، هفتم نوامبر، با نتیجه‌ای به پایان رسید که در نگاه نخست متناقض می‌نماید: حزب کارگر با ۷۱۰٬۳۳۰ رأی حزبی، با اختلاف تنها ۳٬۶۵۰ رأی از حزب ملی با ۷۰۶٬۶۸۰ رأی پیش افتاد، اما ائتلاف حاکمِ ملی، اکت و نیوزیلند فرست با ۶۷ کرسی از ۱۳۱ کرسی پارلمان، اکثریتی شکننده و یک‌کرسی‌ای دارد؛ نتیجهٔ رسمی تا ۲۷ نوامبر اعلام نمی‌شود و نزدیک به ۴۰۰ هزار رأی ویژه هنوز باید بررسی شود.

این تناقض، نه خطای شمارش، که منطق نظام انتخاباتی نیوزیلند است: در نظام نمایندگی تناسبی مختلط، رأی بیشتر لزوماً به معنای کرسی بیشتر نیست؛ حزب ملی با آن‌که در آرای حزبی دوم شد، ۴۲ حوزهٔ انتخاباتی را برد، در حالی که سهم تناسبی آن ۳۵ کرسی بود، و ته پاتی مائوری نیز با سهم یک کرسی، پنج حوزه را از آن خود کرد؛ همین «کرسی‌های اضافی» پارلمان را به‌جای ۱۲۰ کرسی به ۱۳۱ کرسی رساند و اکثریت را ۶۶ کرسی قرار داد.

در این میان، حزب فرصت به رهبری کیوله وونگ به کانون توجه بدل شده است: حزبی میانه‌رو که با ۵٫۹۶ درصد آرا و هفت کرسی برای نخستین بار وارد پارلمان شد و اکنون ترازوی قدرت را در دست دارد؛ وونگ گفته است نخست با حزبی مذاکره می‌کند که بیشترین رأی را آورده باشد، اما کریستوفر لاکسن، نخست‌وزیر، در جریان کارزار بارها همکاری با این حزب را رد کرد و مالیات بر زمینِ پیشنهادی آن را با تعهد «مالیات تازه‌ای در کار نیست» ناسازگار خواند؛ با این حال، در شب انتخابات یکی از وزیران ارشد لحن را نرم‌تر کرد و گفت برای اظهارنظر زود است، نشانه‌ای از آن‌که خط قرمز کارزار شاید در برابر حساب‌وکتاب قدرت رنگ ببازد.

پارلمان معلق شکست دموکراسی نیست؛ دموکراسی در این شکل، به‌جای فرمان، مذاکره می‌طلبد و به حزب‌های کوچک اهرم می‌دهد، اما شکنندگی آن را نیز نمی‌توان نادیده گرفت: اکثریت ائتلاف حاکم تنها یک کرسی است، به تحلیل آر‌ان‌زد در شش حوزه اختلاف نامزد پیروز کمتر از هزار رأی است و آرای ویژه در انتخابات گذشته معمولاً یک یا دو کرسی را جابه‌جا کرده‌اند؛ حکومتی که با چنین اکثریتی شکل بگیرد، هر روز با حساب‌وکتاب زنده می‌ماند.

برای کشورهایی که به نظام «برنده همه‌چیز را می‌برد» خو کرده‌اند، نیوزیلند یادآوری می‌کند که مشروعیت فقط از صندوق رأی نمی‌آید، از مذاکرهٔ پس از آن نیز می‌آید؛ خطر این دوره، کشمکش طولانی و معامله‌های پشت درهای بسته است، و فرصت آن، این است که نیرویی تازه و میانه‌رو هر دو بلوک را وادار می‌کند دربارهٔ مسائلی چون مالیات بر زمین و هزینهٔ زندگی، فراتر از شعارهای کارزار سخن بگویند و پاسخ دهند.

مختار نگاه