دختران محروم از آموزش در افغانستان؛ رؤیاهایی که پشت درهای بسته مکتب جا ماندند

از زمانی که طالبان محدودیت‌ها بر آموزش دختران را در افغانستان اعمال کردند، زندگی میلیون‌ها دختر دانش‌آموز دگرگون شده است. دخترانی که پیش از این برای ادامه تحصیل برنامه‌ریزی می‌کردند و رؤیاهای بزرگی در سر داشتند، اکنون با آینده‌ای نامعلوم روبه‌رو هستند. برای بسیاری از این دختران، خانه جایگزین مکتب شده است؛ جایی که روزهای‌شان بدون درس، هم‌صنفی و فضای آموزشی می‌گذرد. در کنار محرومیت از آموزش، احساس انزوا، ناامیدی و نگرانی درباره آینده نیز به بخشی از زندگی روزمره آنان تبدیل شده است. لینا، دانش‌آموز یکی از مکاتب دخترانه در کابل، می‌گوید پس از ممنوعیت آموزش دختران، زندگی‌اش تغییر کرده و به انزوا کشانده شده است. او که پیش از این بخشی از روزهایش را در مکتب و در کنار هم‌صنفی‌هایش می‌گذراند، اکنون با ناامیدی به زندگی نگاه می‌کند و آینده خود و کشورش را تاریک‌تر از گذشته می‌بیند. روایت لینا نشان می‌دهد که محرومیت از آموزش تنها به بسته‌شدن دروازه‌های مکتب محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند بر روابط اجتماعی، روحیه و امید دختران به آینده نیز تأثیر بگذارد. سمیرا، دانش‌آموز دیگری است که علاقه زیادی به ادامه تحصیل و رسیدن به آرزوهایش داشت. او پیش از محروم‌شدن از آموزش، برای آینده خود رؤیاهای بزرگی در سر می‌پروراند؛ اما اکنون بیشتر روز را در خانه سپری می‌کند. به گفته سمیرا، او از صبح تا شام در گوشه‌ای از خانه می‌نشیند و درباره آینده نامعلوم خود فکر می‌کند. محرومیت از درس و دورماندن از مکتب، آرزوهایش را با دشواری روبه‌رو کرده و امید او به آینده را کاهش داده است. با این حال، سمیرا هنوز امیدوار است روزی بتواند دوباره به آموزش بازگردد و به رؤیاهایی که برای زندگی‌اش داشته است، برسد. محرومیت دختران از آموزش، تنها به معنای ازدست‌دادن فرصت حضور در صنف درس نیست. این وضعیت می‌تواند فرصت‌های آینده آنان برای دسترسی به تحصیلات عالی، اشتغال و مشارکت در زندگی اجتماعی را نیز محدود کند. روایت لینا و سمیرا تصویری از تجربه دخترانی است که در سن آموزش و رشد، ناگزیر شده‌اند با محدودیت‌هایی روبه‌رو شوند که انتخاب خودشان نبوده است. برای این دختران، بازگشت به مکتب تنها ادامه یک برنامه درسی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازیافتن امید، ساختن آینده و دنبال‌کردن آرزوهایی است که هنوز از آن دست نکشیده‌اند. پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در آگست ۲۰۲۱، محدودیت‌ها بر آموزش دختران به‌تدریج افزایش یافت. در سپتامبر همان سال، طالبان به دختران بالاتر از صنف ششم اجازه بازگشت به مکاتب متوسطه و لیسه را ندادند؛ تصمیمی که میلیون‌ها دانش‌آموز دختر را از ادامه آموزش محروم کرد. بر اساس گزارش مشترک یونسکو و صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) که در چهارم نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۲.۶ میلیون دختر در افغانستان از دسترسی به آموزش متوسطه محروم شده‌اند. افغانستان همچنان تنها کشور جهان است که در آن دختران و زنان از آموزش رسمی در مقاطع بالاتر از دوره ابتدایی محروم‌اند.