«تا زنده‌ام، رباب خاموش نمی‌شود»؛ موسیقی‌دانان کابل در برابر ممنوعیت موسیقی ایستاده‌اند

زمانی بود که موسیقی، خیابان‌های کابل را پر می‌کرد؛ از کافه‌ها و رستوران‌ها بیرون می‌زد و از خانه‌های محله موسیقی‌دانان در شهر قدیم به گوش می‌رسید. اما از سال ۲۰۲۲، نواختن یا گوش‌دادن به موسیقی در سراسر افغانستان رسماً ممنوع شده است و طالبان، جز آواز مذهبی بدون ساز، هر گونه موسیقی را با اجرای پلیس اخلاق وزارت امر به معروف و نهی از منکر ممنوع کرده‌اند.

به گزارش آسوشیتدپرس از کابل، سخنگوی این وزارتخانه گفته است: «موسیقی در اسلام حرام است» و «وسیله شادی شیطان» است و «اغلب به رذایل دیگر می‌انجامد» و هیچ‌کس «اجازه گوش‌دادن به موسیقی یا ضبط ترانه و آهنگ را ندارد».

بسیاری از موسیقی‌دانان پس از تسلط طالبان از کشور گریختند و آنان که ماندند، سازهایشان را به خارج فرستادند یا پنهان کردند تا از شکسته‌شدن به دست مقام‌ها در امان بمانند. مغازه‌های موسیقی در کوچه خرابات، محله‌ای در شهر قدیم کابل که بسیاری از موسیقی‌دانان در آن زندگی می‌کردند، اکنون جز ساز، هر کالایی می‌فروشند؛ از خوراک و پوشاک تا لوازم خانه.

با این همه، در خانه‌ای کوچک در کوچه‌ای باریک، موسیقی‌دانی سه رباب چوبی دست‌ساز را بیرون می‌آورد؛ سازی زهی و مضرابی که بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ موسیقی افغانستان است. او پیش از نواختن، لحظه‌ای ساز را در آغوش می‌گیرد و سپس صدای گرم و طنین‌دار رباب، اتاق کوچک را پر می‌کند: «تا زنده‌ام، به نواختن ادامه می‌دهم. شاید در پنهان، اما نمی‌گذارم رباب خاموش شود. این فرهنگ ماست؛ سنت‌های افغانستان که نباید خاموش شوند؛ باید احیا شوند و من برای آن می‌جنگم.»

خواننده‌ای در گوشه‌ای دیگر از کابل نیز با همین عزم سخن می‌گوید: «در حال حاضر شاید نتوان آشکارا موسیقی اجرا کرد، اما هیچ‌کس هرگز نمی‌تواند آن را از قلب‌های ما پاک کند. چه در پنهان، چه در رؤیاها، به خواندن و نواختن موسیقی‌مان ادامه خواهیم داد.» هر دو به دلیل ترس از بازداشت، ناشناس مانده‌اند.

اجرای پنهانی نیز روزبه‌روز خطرناک‌تر شده است؛ خواننده می‌گوید چهار سال است در هیچ محفل پنهانی نخوانده است. نوازنده رباب که زمانی از راه تدریس و مغازه‌اش روزی حدود ۱۰ هزار افغانی (۱۵۰ دلار) درآمد داشت، اکنون به‌عنوان کارگر ساده روزی نزدیک به ۱۰۰ افغانی (۱٫۵ دلار) به دست می‌آورد.