خشونت پشت درهای بسته؛ چرا برخی زنان افغان در آلمان همچنان قربانی خشونت خانوادگی‌اند؟

دیدگاه: سارا رحمانی، روزنامه‌نگار و فعال حقوق زنان

واقعیت این است که برای برخی از زنان افغان ساکن آلمان، تغییر جغرافیا لزوماً به معنای تغییر شرایط زندگی نیست. آنان ممکن است از کشوری به کشور دیگر مهاجرت کرده باشند، اما همچنان با ترس، محدودیت، وابستگی و فشارهایی روبه‌رو باشند که آزادی و استقلال‌شان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. خشونت خانوادگی همیشه با ضرب‌وشتم و آثار جراحت جسمی همراه نیست. گاهی در قالب تهدید، تحقیر، کنترل رفت‌وآمد، محدودکردن ارتباط با دوستان و خانواده، محرومیت اقتصادی و فشارهای روانی ظاهر می‌شود. این شکل از خشونت ممکن است از نگاه دیگران پنهان بماند، اما تأثیر عمیقی بر زندگی، سلامت روانی و احساس امنیت زنان می‌گذارد. یکی از پرسش‌های اساسی این است که چرا برخی زنان افغان، با وجود زندگی در آلمان و برخورداری از قوانین حمایتی، همچنان در روابط خشونت‌آمیز باقی می‌مانند؟ پاسخ این پرسش را نمی‌توان تنها در یک عامل جست‌وجو کرد. وابستگی اقتصادی به همسر، ناآشنایی با زبان آلمانی، نداشتن شبکه حمایتی، نگرانی درباره آینده فرزندان و ترس از فروپاشی خانواده، از جمله عواملی هستند که می‌توانند خروج از یک رابطه خشونت‌آمیز را دشوار سازند. برای زنی که درآمد مستقل ندارد و از حقوق قانونی خود آگاه نیست، درخواست کمک ممکن است با نگرانی‌های زیادی همراه باشد. او شاید نداند در صورت ترک خانه کجا زندگی خواهد کرد، چگونه از فرزندانش مراقبت خواهد کرد یا وضعیت اقامتش چه تأثیری از این تصمیم خواهد پذیرفت. همین نگرانی‌ها می‌توانند سکوت را به گزینه‌ای ناخواسته تبدیل کنند. در این میان، نباید نقش باورهای سنتی و فشارهای اجتماعی را نادیده گرفت. گاهی زنان به نام حفظ آبرو، جلوگیری از فروپاشی خانواده یا به دلیل ترس از قضاوت اطرافیان، به ادامه زندگی در شرایطی تن می‌دهند که سلامت جسمی و روانی آنان را تهدید می‌کند. مشکل زمانی عمیق‌تر می‌شود که قربانی به‌جای دریافت حمایت، با سرزنش و قضاوت نزدیکان روبه‌رو شود. با این حال، نباید همه خانواده‌های افغان یا فرهنگ افغانستان را با چنین رفتارهایی یکسان دانست. خشونت خانوادگی پدیده‌ای چندعاملی است و نمی‌توان آن را صرفاً به یک فرهنگ یا ملیت نسبت داد. آنچه اهمیت دارد، شناسایی خشونت، حمایت از قربانیان و مقابله با هرگونه توجیه آن است. پیامدهای چنین وضعیتی تنها به زنان محدود نمی‌ماند. کودکانی که در خانه‌های آکنده از ترس، تهدید و درگیری بزرگ می‌شوند، ممکن است آثار روانی این شرایط را تا سال‌ها با خود حمل کنند. آنان به محیطی امن نیاز دارند؛ محیطی که در آن احترام، آرامش و احساس امنیت جایگزین خشونت و ترس باشد. بر اساس آمار اداره فدرال جنایی آلمان (BKA)، در سال ۲۰۲۴ میلادی، ۲۶۵ هزار و ۹۴۲ نفر به‌عنوان قربانی خشونت خانوادگی ثبت شده‌اند که ۷۰٫۴ درصد آنان زنان بوده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که خشونت خانوادگی مسئله‌ای جدی در جامعه آلمان است. البته این ارقام به‌طور مشخص وضعیت زنان افغان را نشان نمی‌دهد، بلکه تصویری کلی از ابعاد این معضل در آلمان ارائه می‌کند. نکته مهم این است که آمار رسمی پولیس تنها موارد ثبت‌شده را دربرمی‌گیرد و نمی‌تواند تمام ابعاد خشونت خانوادگی را نشان دهد. بخشی از قربانیان ممکن است به دلایلی مانند ترس از پیامدهای خانوادگی، شرم اجتماعی، وابستگی اقتصادی، نگرانی درباره فرزندان یا ناآگاهی از حقوق قانونی خود، خشونت را به نهادهای مسئول گزارش نکنند. از همین رو، آمار ثبت‌شده را نباید معادل تمام موارد واقعی خشونت خانوادگی دانست. آلمان برای حمایت از زنان خشونت‌دیده، خدماتی مانند مراکز مشاوره، خانه‌های امن زنان، حمایت‌های اجتماعی و حقوقی و امکان مراجعه به پولیس را فراهم کرده است. با این حال، وجود قوانین و نهادهای حمایتی زمانی می‌تواند مؤثر باشد که زنان از وجود این خدمات آگاه باشند و بتوانند بدون ترس، مانع زبانی یا نگرانی از پیامدهای اجتماعی و خانوادگی به آن‌ها دسترسی پیدا کنند. به همین دلیل، اطلاع‌رسانی به زبان مادری، دسترسی به مترجم، مشاوره تخصصی و حمایت انجمن‌های اجتماعی و زنان اهمیت زیادی دارد. رسانه‌ها نیز در این میان مسئولیتی مهم بر عهده دارند. آنان باید درباره خشونت خانوادگی سخن بگویند، تابوهای اجتماعی را به چالش بکشند و به زنانی که صدایشان کمتر شنیده می‌شود، فرصت دیده‌شدن بدهند. همچنین، نهادهای مسئول باید اطمینان حاصل کنند که زنان مهاجر، بدون توجه به ملیت و پیشینه فرهنگی‌شان، به خدمات حمایتی دسترسی دارند. حمایت از قربانیان نباید تنها به ارائه اطلاعات محدود بماند؛ بلکه باید امکان دسترسی عملی به مشاوره حقوقی، سرپناه امن، حمایت اقتصادی و خدمات روانی نیز فراهم شود. نباید از زنان انتظار داشت که به‌تنهایی با تمام این موانع مقابله کنند. مسئولیت ایجاد محیط امن و حمایت از قربانیان بر دوش جامعه، نهادهای مسئول و سازمان‌های حمایتی نیز قرار دارد. مهاجرت زمانی می‌تواند برای زنان به معنای آغاز یک زندگی تازه باشد که امنیت و آزادی آنان تنها در قوانین نوشته‌شده خلاصه نشود، بلکه در زندگی روزمره نیز تحقق یابد. هیچ سنت، باور خانوادگی یا توجیه فرهنگی نمی‌تواند خشونت را مشروع جلوه دهد. زنان افغان، همانند دیگر زنان، حق دارند بدون ترس زندگی کنند، برای آینده خود تصمیم بگیرند و از کرامت و استقلال برخوردار باشند. شاید نخستین گام برای رسیدن به چنین زندگی‌ای، شکستن سکوتی باشد که خشونت را پشت درهای بسته پنهان نگه داشته است. زنانی که با خشونت خانوادگی، تهدید یا آزار روبه‌رو هستند، می‌توانند از راه‌های زیر کمک دریافت کنند: -خط کمک به زنان قربانی خشونت: ۱۱۶ ۰۱۶؛ رایگان، محرمانه و شبانه‌روزی، با امکان دریافت مشاوره به زبان‌های مختلف، از جمله فارسی و دری. - پولیس آلمان در شرایط اضطراری: ۱۱۰- وب‌سایت رسمی مرکز حمایت از زنان https://www.hilfetelefon.de/