COP31 در آنتالیا؛ اجلاس اجرا بدون امریکا — پول اقلیم کجاست؟

اجلاس اقلیمی COP31 در آنتالیا، با ۱۰۲ رییس دولت و حدود ۳۰۰ وزیر آغاز شد؛ اما پرسش اصلی اجلاس، نه درباره هدف‌ها که درباره پول است. دبیرکل سازمان ملل، گوترش، هشدار داد که جهان «در راه نابودی» است؛ و هم‌زمان، کشورهای در حال توسعه می‌گویند برای سازگاری با اقلیم، تا سال ۲۰۳۵ سالانه حدود ۳۰۵ میلیارد دالر نیاز دارند — در حالی که جریان مالی واقعی، در سال ۲۰۲۴ تنها ۲۸ تا ۳۲ میلیارد دالر بود.

این شکاف، داستان COP31 است. اجلاس امسال را «اجلاس اجرا» خوانده‌اند؛ اما اجرا، بدون پول، شعاری بیش نیست. تعهدهای مالی عمومی، به‌گفته گزارش‌ها، بیش از ۷۰ درصد کاهش یافته و به حدود ۱۱٫۷ میلیارد دالر در سال رسیده است؛ آلمان هدف ۲۰۲۵ خود را از دست داده و نه آلمان و نه فرانسه، پس از ۲۰۲۵ تعهد تازه‌ای نداده‌اند. در برابر این تصویر، سود سه‌ماهه نه غول نفتی ۹۵ میلیارد دالر بود؛ در حالی که صندوق خسارت و زیان، تنها حدود ۶۰۰ میلیون دالر دریافت کرده است — برابر با سود حدود ۱۴ ساعتِ همان شرکت‌ها.

با این حال، پول در حاشیه اجلاس در حرکت است. ترکیه، میزبان اجلاس، با چهار بانک توسعه‌ای، توافق‌هایی به ارزش ۵٫۱ میلیارد دالر امضا کرد؛ بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیا، بزرگ‌ترین معامله اقلیمی خود، ۱٫۶ میلیارد دالر، را با ترکیه بست؛ بانک اروپایی بازسازی و توسعه نیز ۶ میلیارد دالر برای گذار انرژی پاک ترکیه در پنج سال وعده داد. عربستان و ترکیه نیز تفاهم‌نامه‌ای برای ۵ گیگاوات انرژی تجدیدپذیر امضا کردند.

این دوگانگی را باید درست خواند: پول، به‌جای آن‌که از راه مذاکرات چندجانبه بیاید، از راه معامله‌های دوجانبه و بانکی می‌آید. این برای ترکیه و کشورهای میزبان خوب است؛ اما برای کشورهای فقیر، که نه بانک دارند و نه بازار، راهی نمی‌گشاید. اعلامیه جهانی انرژی خورشیدی پشت‌بام، که استرالیا، بنگلادش، کنیا، نیجریه و وانواتو آن را تایید کردند، نمونه‌ای از همین راه‌حل‌های کوچک و عملی است — مفید، اما نه جایگزین یک توافق بزرگ.

غیاب امریکا، دومین سال پیاپی، بر این تصویر سایه انداخته است. بزرگ‌ترین اقتصاد جهان و دومین منتشرکننده بزرگ گازهای گلخانه‌ای، در میز نیست؛ و غیابش، هم بهانه‌ای به دیگران می‌دهد و هم خلأیی در رهبری. گوترش خواستار حذف زغال‌سنگ تا ۲۰۴۰ و کاهش یک‌سومی مصرف نفت و گاز شد؛ اما این خواست‌ها، تا زمانی که به تصمیم بدل نشوند، سخنرانی‌اند، نه سیاست.

تصمیم‌های نهایی، تا ۲۰ نوامبر گرفته نمی‌شوند؛ مذاکرات بر سر تعهدهای مالی، سازوکار اجرا و بازار کربن همچنان ادامه دارد. COP31 یا اجلاسی خواهد بود که شکاف مالی را کم کرد، یا اجلاس دیگری که جهان، با سخنرانی‌های بلند و جیب‌های خالی، از آن گذشت. آنتالیا، پاسخ را در هشت روز آینده می‌دهد.

نویسنده: مختار نگاه