ابوظبی؛ تبادل اسرا آری، آتش‌بس نه — صلح اوکراین در کدام مرحله است؟

گفت‌وگوهای ابوظبی پس از دو روز پایان یافت و تنها دستاورد ملموس آن، توافقی بزرگ بر سر تبادل اسراست؛ بیش از هزار نفر از هر سو، در دو تا سه هفته آینده، به خانه بازمی‌گردند. اما آتش‌بس، همان‌جایی است که بود: دور از دسترس. این دوگانگی، خودِ تصویر جنگ اوکراین در پایان سال ۲۰۲۶ است — جایی که انسانیت، راهی باز می‌کند که سیاست هنوز نتوانسته است.

این نخستین دور سه‌جانبه مستقیم میان اوکراین، روسیه و امریکا از فبروری بود؛ نه ماه بی‌تماسی دیپلماتیک، با میانجی‌گری واشنگتن و میزبانی امارات شکسته شد. کوشنر، فرستاده ترامپ، آن را «بزرگ‌ترین رهایی بشردوستانه اسرا» خواند و گفت شمار نهایی پنجشنبه ۱۲ نوامبر مشخص می‌شود؛ ژنرال زورین از روسیه نیز از بیش از هزار نفر در هر سو سخن گفت. مدینسکی، رییس هیئت روسی، اما توافق را «در اصل» خواند — نشانه‌ای که جزییات هنوز کار دارد.

چرا تبادل اسرا ممکن شد و آتش‌بس نه؟ چون تبادل، معامله‌ای انسانی است که هر دو سو از آن سود می‌برند: خانواده‌ها فرزندانشان را پس می‌گیرند و هیچ‌کس خاکی را از دست نمی‌دهد. آتش‌بس اما، معامله‌ای سرزمینی است؛ و سرزمین، به گفته کوشنر، «سخت‌ترین» موضوع است. مسکو حتا پیشنهاد کی‌یف برای توقف حمله به زیرساخت‌های انرژی و دریای سیاه در جریان گفت‌وگو را رد کرد — نشانه‌ای که جنگ، در میز مذاکره هم متوقف نمی‌شود.

مسیر بعدی، روشن است و پرخطر: کوشنر و ویتکاف پنجشنبه به مسکو می‌روند تا با پوتین دیدار کنند و سپس به دوبلین، نزد زلنسکی. اروپا، که در اتاق اصلی نبود، در دوبلین گرد هم می‌آید؛ اجلاس جامعه سیاسی اروپا، هم‌زمان با همین سفرهاست. پیام ابوظبی برای اروپا تلخ است: سرنوشت جنگ، در میزهایی رقم می‌خورد که اروپا پشت آن ننشسته است.

اما ابوظبی حتا اگر صلح نیاورد، یک چیز را ثابت کرد: گفت‌وگو ممکن است. پس از نه ماه سکوت، دو هیئت روبه‌روی هم نشستند و بر سر هزاران انسان توافق کردند. سازمان ملل می‌گوید حدود ۱۶ هزار شهروند اوکراینی در بازداشت روسیه‌اند و ۹۵ درصد اسرای جنگی از شکنجه سخن گفته‌اند؛ هر تبادل، برای این انسان‌ها، پایان یک کابوس است.

آزمون واقعی، در هفته‌های آینده است: آیا تبادل، در زمان وعده‌شده انجام می‌شود؟ آیا دیدار مسکو، راهی به‌سوی آتش‌بس می‌گشاید یا فقط دور تازه‌ای از همان بن‌بست است؟ ابوظبی نشان داد که صلح، با یک گام انسانی آغاز می‌شود؛ اما پایان آن، هنوز به تصمیمی سیاسی گره خورده است که هیچ‌کس در ابوظبی نگرفت.

نویسنده: مختار نگاه