سه کشور، سه بحران؛ روایت تلخ مریم از اخراج، فقر و ترس

او می‌گوید پس از بازگشت به افغانستان، با دشواری فراوان توانست خانه‌ای کرایی پیدا کند. شوهر و پسرانش برای تأمین هزینه‌های زندگی تلاش می‌کردند، اما آنان هر روز برای یافتن کار از خانه بیرون می‌شدند و بدون آن‌که شغلی پیدا کنند، بازمی‌گشتند. در شرایطی که خانواده با مشکلات شدید اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کرد، مریم نیز بیمار شد؛ اما توان پرداخت هزینه مراجعه به داکتر را نداشت. او می‌گوید در همین دوران، فرزندش در دوران بارداری در شکمش جان داد، اما به‌دلیل نداشتن پول، نتوانست به‌موقع برای دریافت خدمات درمانی به شفاخانه مراجعه کند. به گفته مریم، چند روز با جنین مرده در شکمش سپری کرد تا سرانجام با قرض‌گرفتن مقداری پول توانست به شفاخانه برود و پزشکان جنین را از رحم او خارج کنند. او با اندوه از آن روزها یاد می‌کند و می‌گوید: «این زندگی سختی که ما در وطن سپری کردیم، شاید هیچ انسانی نتواند تحمل کند. در پاکستان، شوهرم کار می‌کرد و پسرانم نیز مشغول کار بودند. زندگی ما به‌خوبی سپری می‌شد؛ اما پس از بازگشت به افغانستان با مشکلات بی‌شماری روبه‌رو شدیم. شوهرم و پسرانم هر روز دنبال کار می‌گشتند، اما کاری پیدا نمی‌کردند. من بیمار شدم و حتی پول رفتن نزد داکتر را نداشتم.» مریم می‌گوید مشکلات اقتصادی و نبود فرصت کار، زندگی خانواده‌اش را چنان دشوار کرده بود که سرانجام تصمیم گرفت بار دیگر افغانستان را ترک کند و برای یافتن شرایط بهتر به ایران برود. اما مهاجرت دوباره نیز نتوانسته است آرامش را به زندگی او و خانواده‌اش بازگرداند. به گفته مریم، آنان اکنون در ایران نیز هر روز با ترس بازداشت‌شدن از سوی پولیس زندگی می‌کنند و نمی‌دانند آینده‌شان چه خواهد شد. او می‌گوید پس از انتشار گزارش‌هایی درباره تصویب جریمه نقدی تا سقف ۱۰ هزار یورو برای اتباع خارجی فاقد مجوز معتبر اقامت در ایران، نگرانی خانواده‌اش بیشتر شده است. به گفته او، ترس از بازداشت، جریمه و احتمال اخراج دوباره، زندگی روزمره آنان را تحت تأثیر قرار داده و آرامش را از خانواده گرفته است. مریم می‌گوید: «ما از پاکستان اخراج شدیم و در افغانستان نتوانستیم زندگی کنیم. اکنون به ایران آمده‌ایم، اما اینجا هم هر روز با ترس و تشویش سپری می‌شود. نمی‌دانیم فردا چه اتفاقی برای ما خواهد افتاد.» داستان مریم، روایت خانواده‌ای است که پس از اخراج از پاکستان، در افغانستان نتوانست زندگی خود را از نو بسازد و ناچار شد بار دیگر مهاجرت کند؛ اما این‌بار نیز در کشوری دیگر با نگرانی و بی‌ثباتی روبه‌رو شده است. این روایت نشان می‌دهد که پیامدهای بازگشت اجباری مهاجران تنها به عبور از مرز و ورود به افغانستان محدود نمی‌شود. برای خانواده‌هایی که نه سرپناه مناسب دارند، نه فرصت کار و نه توان پرداخت هزینه‌های درمان، بازگشت می‌تواند آغاز بحران تازه‌ای باشد. در سال‌های اخیر، شمار زیادی از مهاجران افغان از کشورهای همسایه، به‌ویژه پاکستان و ایران، با فشارها و روندهای اخراج اجباری روبه‌رو شده‌اند. بسیاری از این خانواده‌ها پس از سال‌ها زندگی در کشورهای میزبان، بدون امکانات کافی و در حالی به افغانستان بازگردانده می‌شوند که نه خانه و سرپناه مطمئن دارند، نه فرصت‌های شغلی و نه توان مالی برای تأمین نیازهای ابتدایی خانواده‌های خود. از سوی دیگر، وضعیت دشوار اقتصادی، گسترش فقر و بیکاری، محدودیت فرصت‌های آموزشی و کاری و مشکلات دسترسی به خدمات صحی در افغانستان زیر حاکمیت طالبان، شرایط زندگی را برای بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه زنان و کودکان، دشوارتر ساخته است. برای شماری از بازگشت‌کنندگان، افغانستان دیگر خانه‌ای نیست که بتوانند با اطمینان در آن زندگی تازه‌ای آغاز کنند؛ بلکه کشوری است که در آن برای تأمین نان، پیدا کردن سرپناه و دسترسی به خدمات درمانی با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، اخراج اجباری مهاجران بدون فراهم‌کردن زمینه بازگشت امن، دسترسی به خدمات اساسی و حمایت‌های معیشتی، می‌تواند آنان را در معرض فقر بیشتر، آسیب‌های اجتماعی و مهاجرت دوباره قرار دهد. روایت مریم نمونه‌ای از سرگذشت خانواده‌هایی است که میان اخراج از یک کشور، ناتوانی در ساختن زندگی در کشور خود و ترس از بازداشت و اخراج دوباره در کشوری دیگر گرفتار شده‌اند. پرسش اساسی این است: چه کسی مسئول حمایت از خانواده‌هایی است که پس از اخراج از کشورهای همسایه، حتی امکان تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی را در کشور خود ندارند؟ و در شرایطی که افغانستان با بحران‌های گسترده اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو است، چه تضمینی وجود دارد که بازگشت اجباری این خانواده‌ها به معنای آغاز یک بحران تازه نباشد؟